Уран сэтгэмжийн зохиолын тухай товчхон

Уран зохиолын олон төрөл жанрын нэг бол Уран сэтгэмжийн зохиол (Fantastic literature) юм. Ийм төрлийн зохиол (хүүрнэсэн эсвэл шүлэглэсэн) нь ямар нэгэн ер бусын зүйлийн талаар өгүүлдэг. Өөрөөр хэлбэл уран сэтгэмжийн зохиол нь бодит ертөнцөд огт байх боломжгүй эсвэл одоохондоо болоогүй эсвэл болох уу үгүй юу гэдгий нь бид мэдэхгүй тийм үзэгдэл, үйл явдал, юмны талаар өгүүлнэ. Ийм үзэгдэл, үйл явдал, юм өнгөрсөн, одоо, ирээдүйн аль нэгэнд бодит эсвэл зохиомол газар оронд өрнөж болно. Зохиолын баатрууд нь хүн, амьтан эсвэл ямар нэг төсөөллийн амьд биет байж болно.

Уран сэтгэмжийн жанрыг дотор нь Шинжлэх ухааны уран сэтгэмж (Science Fiction) ба Фэнтэзи (Fantasy) хэмээн ерөнхийлөн ангилж болох юм.

Шинжлэх ухааны уран сэтгэмжийн төрөлд, аливаа ер бусын тохиолдлыг шинжлэх ухааны үүднээс (шинжлэх ухаанч байдлаар) тайлбарлах гэж оролдсон байх болно. Өөрөөр хэлбэл, зохиолд дурдагдаж буй зөгнөлт санаанууд нь шинжлэх ухааны ямар нэгэн онол юм уу таамаглалаас урган гарсан байх ёстой гэсэн үг. Тэгээд тухайн үйл явдал хувь хүн, нийгэм, хүн төрөлхтний амьдралд хэрхэн нөлөөлж, тусгалаа олж буйг бас авч үздэг байх ёстой. Тиймээс, уран сэтгэмжийн зохиолд дурдагдаж болох түгээмэл санаанууд гэвэл:

-Ойрын ба алс холын ирээдүй, ялангуяа ирээдүйд хүний нийгэм ямар байх тухай.
-Цоо шинэ физикийн хууль, нээлт: гэрлээс хурдан хөдлөх, өтний нүхээр аялах (wormhole) гэх мэт.
-Од хоорондын хөлөг, сансрын аялал.
-Цаг хугацаагаар аялах, түүнээс үүдэн гарах парадоксууд.
-Харь гаригийн амьдрал, харь гаригийн оюун ухаан.
-Дэлхий дээрх мэдэгдээгүй газар орон, амьтан, ургамал.
-Хиймэл оюун ухаан.
-Дэлхийн хэмжээний технологийн болон байгалийн сүйрэл.
-Цөмийн дайны дараах сүйрсэн дэлхий ертөнц.
-Бусад шинжлэх ухаан, технологийн нээлтүүд, ололтууд, түүнээс үүдэн гарах өөрчлөлтүүд.

зэрэг болно. Шинжлэх ухааны уран сэтгэмжийн зохиолын баатрууд ихэвчлэн жирийн хүмүүс, эрдэмтэд, сансрын нисэгчид, харь гаригийнхан, аялагчид жуулчид, роботууд ба киборгууд, амьтад байна.

Харин Фэнтэзи бол Үлгэрийн сэдэвт уран сэтгэмжийн төрөл юм. Энэ төрлийн зохиолд голчлон ямар нэг үлгэрийн газар оронд өрнөж буй сайн ба муу талын хүчний тулааныг өгүүлнэ. Зохиолд дурдагдаж буй уран сэтгэмжийн санаанууд дандаа ямар нэг ид шид, далдын хүчтэй холбоотой байх тул шинжлэх ухаанч байдлаар тайлбарлах шаардлагагүй болдог. Зохиолын баатрууд нь шидтэнүүд, хүлэг баатрууд, луу, гүнж, сүнс, хий үзэгдэл, чөтгөр, цус сорогч, зомби, эльфүүд, тролли, оорк, ... гэх мэт байдаг байна.